Ύστερα από 109 χρόνια, 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που κλάπηκαν από τις Σέρρες και το Παγγαίο παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής, μετά τη συμφωνία που υπέγραψε στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Βούλγαρος ομόλογός της Εβτίμ Μιλόσεφ. Το μνημόνιο κατανόησης αφορά αντικείμενα προερχόμενα από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης και την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας. Τα κειμήλια είχαν κλαπεί και μεταφερθεί στη Σόφια το 1917 και βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Για μία μεγάλη ιστορική, πολιτιστική και θρησκευτική δικαίωση κάνει λόγο σε ανάρτησή της η Βουλευτής Σερρών της ΝΔ κ. Φωτεινή Αραμπατζή η οποία έχει ζητήσει με τεκμηριωμένη παρέμβαση στη Βουλή την επιστροφή των κειμηλίων. Η ερώτηση της Φωτεινής Αραμπατζή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη σερραϊκή διάσταση της υπόθεσης καθώς ήδη από το 2013 ζητούσε συνολική κρατική πολιτική επαναπατρισμού, αντί η επιστροφή μεμονωμένων χειρογράφων να επαφίεται σε ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Αυτή ήταν η ουσία της ερώτησης, ανεξάρτητα από το ότι η σημερινή συμφωνία καλύπτει συγκεκριμένα 48 αντικείμενα.
Η συμφωνία αποτελεί αποτέλεσμα πολυετών, διακριτικών διαπραγματεύσεων και προβλέπει, παράλληλα, την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ, σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η επιστροφή των κειμηλίων αποτέλεσε συλλογική απαίτηση των Σερραίων, με τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κ.κ. Θεολόγο να ζητά , με κάθε αφορμή, τον επαναπατρισμό για τα «ελγίνεια» των Σερρών.
Για το θέμα, στις 29 Μαΐου του 2026 ο Μητροπολίτης Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγος έθεσε προσωπικά στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη το αίτημα επιστροφής των κειμηλίων της Σερραϊκής Εκκλησίας, παρουσία του βουλευτή Σερρών κ. Τάσου Χατζηβασιλείου, με τον Πρωθυπουργό να απαντά ότι το αίτημα βρισκόταν ψηλά στη διαπραγματευτική ατζέντα της Πολιτείας.
Λίγες ημέρες πριν, είχε πραγματοποιηθεί άλλωστε με πρωτοβουλία της Ιεράς Μητρόπολης Σερρών και Νιγρίτης σε συνεργασία με τον Δήμο και την Αντιπεριφέρεια, ημερίδα για το πάνδημο αίτημα των Σερραίων, με κεντρικό ομιλητή τον πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Ακαδημαϊκό και Καθηγητή της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Προκόπη Παυλόπουλο.
Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, η οποία όμως δεν ισοδυναμεί με επιστροφή όλων των αφαιρεθέντων θησαυρών. Η επίσημη ανακοίνωση ορίζει ρητά ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για άλλα ιστορικά αντικείμενα που δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία.
